Mâm cúng chúng sinh, còn gọi là cúng cô hồn, gồm cháo trắng nấu loãng chia ra nhiều chén nhỏ, một đĩa gạo, một đĩa muối, bỏng ngô, bánh đa, khoai lang và sắn luộc, bánh kẹo, vài cốc nước, nến, hương và quần áo giấy nhỏ. Mâm đặt ngoài sân hoặc trước cửa, cúng vào chiều tối. Cúng xong, theo lệ, rắc gạo muối ra đường, hoá quần áo giấy và chia bánh kẹo cho trẻ con, không mang đồ cúng vào nhà.
| Món | Vì sao có trong mâm | Thay thế được bằng |
|---|---|---|
| Cháo trắng loãng | Theo quan niệm dân gian, vong đói lâu ngày chỉ ăn được thức loãng | Không thay, đây là món chính |
| Gạo, muối | Bố thí lương thực | Không thay |
| Bỏng ngô, bánh đa, kẹo | Đồ ăn nhỏ, dễ chia | Bánh quy, bánh gạo |
| Khoai lang, sắn luộc | Đồ ăn dân dã | Ngô luộc |
| Nước, nến, hương | Lễ tối thiểu của mọi mâm cúng | Không thay |
| Quần áo giấy, tiền lẻ giấy | Bố thí đồ mặc | Có thể bỏ nếu muốn giảm đốt |
Cúng chúng sinh là cúng ai
Theo quan niệm dân gian, "chúng sinh" hay "cô hồn" là vong hồn của những người chết không có người thờ cúng, chết đường, chết oan. Mâm cúng mang tính bố thí, không phải mời về nhà. Vì vậy mâm đặt ngoài cửa, đồ lễ đơn giản và thường không có món mặn cầu kỳ.
Tục này có hai dịp chính:
- Rằm tháng 7 âm lịch (lễ xá tội vong nhân). Năm 2027, rằm tháng 7 là thứ Hai 16/8/2027.
- Mùng 2 và 16 âm lịch hằng tháng. Nhiều hộ buôn bán, nhất là ở miền Nam, cúng cô hồn đều đặn hai ngày này với mong muốn buôn bán yên ổn.
Danh sách đồ lễ cúng chúng sinh
- Cháo trắng: nấu loãng, múc ra 10 đến 12 chén nhỏ hoặc ly nhựa nhỏ. Một số nơi thêm chút đường.
- Gạo và muối: mỗi thứ một đĩa, trộn chung cũng được.
- Bỏng ngô, bỏng gạo, bánh đa nướng.
- Khoai lang, khoai môn, sắn luộc, cắt khúc vừa ăn.
- Bánh kẹo các loại, mía róc vỏ cắt khúc.
- Hoa quả nhỏ, rẻ như chuối, ổi, quýt (tuỳ vùng).
- 3 hoặc 5 cốc nước lọc.
- Một đôi nến, một bó hương. Nhiều nhà cắm hương rải quanh mâm thay vì cắm một chỗ.
- Quần áo giấy nhỏ nhiều màu, tiền giấy mệnh giá nhỏ.
Người buôn bán cúng mùng 2 và 16 hằng tháng thường làm mâm gọn hơn: gạo muối, cháo hoặc bánh, vài loại trái cây, nước, hương.
Cúng chúng sinh vào giờ nào, đặt ở đâu
Theo lệ phổ biến, cúng vào buổi chiều tối, khoảng từ 17 giờ đến 19 giờ. Dân gian cho rằng ban ngày là lúc thần linh, gia tiên hưởng lễ, còn chúng sinh ra vào lúc chập tối.
Chỗ đặt mâm:
- Ngoài sân, trước cổng hoặc trước cửa nhà.
- Nhà phố: đặt trên vỉa hè trước cửa, gọn, không lấn lòng đường.
- Chung cư: hỏi ban quản lý khu vực được phép bày lễ và hoá vàng.
Không đặt mâm chúng sinh trong nhà hay lên ban thờ gia tiên. Đây là điểm phân biệt với mâm cúng gia tiên.
Cách cúng từng bước
- Chuẩn bị đồ lễ từ chiều, nấu cháo sau cùng để còn ấm.
- Kê bàn thấp hoặc trải mâm ngoài cửa, bày cháo, gạo muối, đồ ăn, nước, quần áo giấy.
- Thắp nến, thắp hương. Khấn ngắn: nêu ngày, địa chỉ, mời các vong linh không nơi nương tựa về nhận lễ.
- Chờ hương cháy khoảng một phần ba đến một nửa.
- Rắc gạo muối ra đường hoặc ra sân.
- Hoá quần áo giấy và tiền giấy trong thùng hoá vàng, có xô nước bên cạnh.
- Đổ cháo ra gốc cây hoặc chỗ đất trống, không đổ xuống cống.
- Chia bánh kẹo, khoai sắn cho trẻ con hoặc người đi đường.
Ở miền Nam có tục "giành cô hồn": trẻ con và người qua đường chạy tới lấy đồ cúng sau khi chủ nhà cúng xong. Gia chủ thường vui vẻ, vì theo quan niệm dân gian đồ cúng được chia hết là tốt.
Những điều dân gian kiêng khi cúng chúng sinh
Đây là quan niệm dân gian truyền lại, không có cơ sở khoa học, nhưng nhiều gia đình vẫn giữ:
- Không mang đồ cúng chúng sinh vào nhà để ăn.
- Không gọi tên người trong nhà lúc đang cúng.
- Không cắm hương vào mâm cơm như cúng gia tiên, mà cắm rải quanh hoặc cắm vào đĩa gạo.
- Không cúng mâm chúng sinh quá khuya.
Giữ an toàn khi hoá vàng
Mùa rằm tháng 7 là lúc nhiều vụ cháy nhỏ xảy ra do đốt vàng mã. Nên dùng thùng kim loại có nắp lưới, đặt xa dây điện, rèm, xe máy. Đốt từng ít một, không để gió thổi tàn ra ngoài. Có sẵn xô nước và chỉ rời đi khi tro đã tắt hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Cúng cô hồn tháng 7 ngày nào?
Theo lệ phổ biến, cúng vào khoảng từ mùng 2 đến rằm tháng 7 âm lịch, đông nhất là chiều ngày 14 và 15. Năm 2027, rằm tháng 7 là thứ Hai 16/8/2027. Người buôn bán còn cúng thêm mùng 2 và 16 âm lịch hằng tháng.
Cúng chúng sinh tháng 7 cúng trong nhà được không?
Theo quan niệm dân gian thì không. Mâm chúng sinh là lễ bố thí, đặt ngoài sân hoặc trước cửa. Trong nhà chỉ cúng Phật, thần linh và gia tiên.
Cúng cô hồn tháng 7 ngày nào tốt?
Không có ngày cố định được coi là tốt nhất. Nhiều nhà chọn chiều ngày 14 hoặc 15 tháng 7 âm lịch, sau khi đã cúng gia tiên. Quan trọng hơn là cúng vào chiều tối và dọn gọn sau khi cúng.
Cúng thí thực là gì?
Cúng thí thực là cách gọi theo nhà Phật của việc bố thí thức ăn cho các vong linh đói khát. Trong dân gian, lễ này tương ứng với mâm cúng chúng sinh. Nhiều chùa tổ chức lễ thí thực vào mùa Vu Lan tháng 7.