Lễ cúng ông Công ông Táo cần: bộ mũ áo giấy (hai mũ ông có cánh chuồn, một mũ bà không cánh, kèm áo và hài), cá chép sống ở miền Bắc hoặc ngựa giấy ở một số nơi miền Trung, miền Nam, một mâm cỗ mặn hoặc chay, hoa, quả, trầu cau, rượu, nước và vàng mã. Theo lệ phổ biến, cúng vào ngày 23 tháng Chạp, trước 12 giờ trưa. Năm Bính Ngọ, 23 tháng Chạp là thứ Bảy 30/1/2027.
| Đồ lễ | Miền Bắc | Miền Trung, miền Nam |
|---|---|---|
| Phương tiện | Cá chép sống (1 hoặc 3 con) | Ngựa giấy, một số nơi vẫn dùng cá chép |
| Mũ áo | 2 mũ ông, 1 mũ bà, áo, hài | Tương tự hoặc gọn hơn |
| Mâm cỗ | Gà luộc, xôi, giò, nem, canh, xào | Món quen trong nhà, chè, xôi, bánh ngọt |
| Đồ ngọt | Hoa quả | Kẹo mè, kẹo thèo lèo, mứt |
| Vàng mã | Tiền vàng | Tiền vàng, một số nơi bỏ bớt |
Ông Công ông Táo là ai
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Táo quân gồm hai ông một bà, là thần bếp cai quản việc trong nhà. Tích phổ biến nhất kể về hai người chồng và một người vợ cùng chết trong bếp lửa rồi được phong làm thần bếp. "Ông Công" thường được hiểu là Thổ Công, thần đất.
Theo quan niệm dân gian, ngày 23 tháng Chạp, Táo quân cưỡi cá chép lên trời báo cáo với Ngọc Hoàng việc trong nhà suốt một năm và trở về vào đêm giao thừa. Vì vậy gia đình cúng tiễn, chuẩn bị "phương tiện" và mũ áo mới cho các vị.
Lịch cúng ông Táo năm Bính Ngọ
Tính theo lịch âm Việt Nam (múi giờ UTC+7):
| Ngày âm lịch | Ngày dương lịch |
|---|---|
| 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ | Thứ Bảy, 30/1/2027 |
| 29 tháng Chạp (ngày cuối năm, không có 30) | Thứ Sáu, 5/2/2027 |
| Mùng 1 Tết Đinh Mùi | Thứ Bảy, 6/2/2027 |
Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, nên đêm giao thừa là tối 29 tháng Chạp (tối 5/2/2027). Ngày cúng ông Táo năm này rơi vào thứ Bảy, thuận cho gia đình đi làm.
Danh sách đồ lễ
- Bộ mũ áo: hai mũ ông có hai cánh chuồn, một mũ bà không có cánh, áo và hài giấy. Một số nơi chọn màu mũ theo ngũ hành của năm mới. Không có quy định bắt buộc.
- Cá chép: một con hoặc ba con, còn sống, để trong chậu nước sạch. Ở miền Trung, miền Nam nhiều nơi dùng ngựa giấy kèm yên cương.
- Mâm cỗ: xem mục dưới.
- Hoa tươi, đĩa hoa quả.
- Trầu cau, rượu trắng, nước sạch.
- Tiền vàng, nến, hương.
Mâm cỗ cúng ông Táo
Miền Bắc thường làm mâm mặn:
- Gà trống luộc.
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ.
- Giò lụa, nem rán.
- Canh măng hoặc canh bóng.
- Một đĩa xào, một đĩa rau.
Miền Nam và miền Trung thường làm mâm gọn hơn, nhiều nhà bày chè, xôi, bánh, kẹo mè, trái cây, kèm vài món mặn quen thuộc. Nhà ăn chay có thể làm mâm chay. Mâm cỗ không cần cầu kỳ, quan trọng là sạch và tươm tất.
Cúng ông Táo vào giờ nào, đặt lễ ở đâu
Theo lệ phổ biến, cúng trước giờ Ngọ (11 giờ đến 13 giờ) ngày 23 tháng Chạp. Dân gian cho rằng Táo quân lên đường trước giờ Ngọ. Nhiều nhà bận đi làm cúng từ tối 22 hoặc sáng sớm 23.
Chỗ đặt lễ: ban thờ gia tiên hoặc ban thờ Táo quân nếu nhà có. Một số gia đình bày thêm một đĩa nhỏ ở gian bếp. Trước khi cúng, lau dọn bếp, lau ban thờ, thay nước.
Các bước cúng và thả cá chép
- Dọn bếp và ban thờ, bày mâm cỗ, mũ áo, cá chép.
- Thắp hương, khấn Táo quân: nêu ngày, địa chỉ, tên gia chủ, cảm tạ và tiễn các vị.
- Chờ hết tuần hương.
- Hoá mũ áo và tiền vàng. Giữ lại cá chép.
- Mang cá ra ao, hồ, sông gần nhà thả.
Khi thả cá:
- Thả ở nơi nước sạch, có dòng chảy hoặc hồ lớn.
- Đưa cá ra khỏi túi ni lông trước khi thả, không ném cả túi xuống nước.
- Không thả xuống cống hoặc bồn cầu.
- Một số nơi đặt chậu tiếp nhận cá, nhận lại túi ni lông và vàng mã để xử lý riêng.
Sau ngày cúng ông Táo
Theo quan niệm dân gian, sau ngày 23 là thời gian "vắng" Táo quân trong nhà. Nhiều gia đình bắt đầu dọn dẹp lớn, lau bát hương (một số nhà chỉ rút chân hương), sửa nhà cửa cho Tết. Đêm giao thừa, gia đình làm lễ đón Táo quân trở về cùng lễ trừ tịch.
Câu hỏi thường gặp
Cúng ông Công ông Táo cần những gì?
Cần bộ mũ áo giấy (hai mũ ông, một mũ bà), cá chép sống hoặc ngựa giấy, mâm cỗ, hoa quả, trầu cau, rượu, nước, tiền vàng, nến và hương. Mâm cỗ có thể mặn hoặc chay tuỳ gia đình.
Cúng ông Táo năm nay vào ngày nào?
Năm Bính Ngọ, 23 tháng Chạp là thứ Bảy 30/1/2027. Theo lệ, nên cúng xong trước 12 giờ trưa. Nhiều nhà cúng sớm hơn một hai ngày nếu bận.
Cúng ông Táo xong làm gì với cá chép?
Hoá vàng xong thì mang cá đi thả ở ao, hồ, sông có nước sạch. Thả cá ra khỏi túi, mang túi ni lông về hoặc bỏ vào nơi thu gom.
Mâm cúng ông Táo miền Nam có gì khác?
Miền Nam thường bày gọn hơn: trái cây, kẹo mè, chè, xôi và vài món mặn quen thuộc. Nhiều nơi dùng ngựa giấy thay cá chép. Mũ áo giấy vẫn có nhưng không phải nhà nào cũng dùng.