Câu "cúng quanh năm không bằng rằm tháng Giêng" có nghĩa là trong mười hai lần rằm, rằm tháng Giêng là lễ quan trọng nhất. Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới, còn gọi là tết Thượng Nguyên hay tết Nguyên Tiêu. Dân gian tin rằng cúng lễ, đi chùa vào ngày này để cầu an cho cả năm. Rằm tháng Giêng năm Đinh Mùi là thứ Bảy 20/2/2027.
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Tên gọi khác | Tết Thượng Nguyên, tết Nguyên Tiêu, rằm tháng Giêng |
| Ngày âm lịch | 15 tháng Giêng |
| Năm 2027 | Thứ Bảy, 20/2/2027 |
| Việc thường làm | Cúng gia tiên, đi lễ chùa, dâng sao đầu năm, phóng sinh |
| Mâm cúng | Mâm chay cúng Phật, mâm mặn hoặc chay cúng gia tiên |
Câu tục ngữ có những dị bản nào
Người ta hay nói hai câu gần nhau:
- "Cúng quanh năm không bằng rằm tháng Giêng."
- "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng."
Nhiều người thắc mắc là "rằm tháng Giêng hay rằm tháng 7". Cả hai đều là rằm lớn. Rằm tháng Giêng là tết Thượng Nguyên, rằm tháng 7 là tết Trung Nguyên (lễ Vu Lan và xá tội vong nhân), rằm tháng 10 là tết Hạ Nguyên. Câu tục ngữ trên nói riêng về rằm tháng Giêng. Với rằm tháng 7, dân gian dùng những câu khác về báo hiếu và bố thí.
Vì sao rằm tháng Giêng được coi trọng
Có ba lý do chính theo phong tục:
- Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới. Theo quan niệm "đầu xuôi đuôi lọt", mọi việc cầu mong được làm từ đầu năm.
- Trong hệ "tam nguyên" có nguồn gốc từ Đạo giáo, tết Thượng Nguyên là ngày của Thiên quan, vị thần ban phúc. Người xưa cầu phúc vào ngày này.
- Với Phật giáo Việt Nam, rằm tháng Giêng là một trong những ngày lễ lớn. Các chùa tổ chức lễ cầu an, dâng sao giải hạn đầu năm.
Rằm tháng Giêng còn là Ngày thơ Việt Nam, được tổ chức hằng năm từ năm 2003 tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội) và nhiều địa phương.
Mâm cúng rằm tháng Giêng gồm những gì
Nhà có ban thờ Phật thường làm hai mâm.
Mâm chay cúng Phật:
- Hoa tươi: sen, huệ, ly, hoặc cành đào còn lại từ Tết.
- Mâm ngũ quả.
- Xôi, chè, bánh trôi nước.
- Nước sạch, đèn nến, hương.
Mâm cúng gia tiên (mặn hoặc chay):
- Gà luộc, xôi gấc.
- Giò, nem, chả.
- Canh măng hoặc canh bóng.
- Món xào, món nộm.
- Bánh trôi, bánh chay (miền Bắc hay làm bánh trôi vào rằm tháng Giêng hoặc tết Hàn thực).
- Hoa, quả, trầu cau, rượu, vàng mã.
Nhiều gia đình ăn chay ngày rằm tháng Giêng và làm cả mâm gia tiên bằng đồ chay.
Cúng lúc nào
Không bắt buộc cúng đúng ngày 15. Theo lệ phổ biến:
- Cúng từ tối 14 hoặc sáng ngày 15 tháng Giêng.
- Nhiều nhà làm sớm vào ngày 13 hoặc 14 nếu con cháu bận.
Năm 2027: tối 14 tháng Giêng là tối thứ Sáu 19/2/2027, ngày rằm là thứ Bảy 20/2/2027. Hai ngày này đều thuận cho gia đình đi làm.
Rằm tháng Giêng ở các vùng
Mỗi nơi có cách đón rằm tháng Giêng riêng:
- Miền Bắc: nặng về cúng gia tiên và đi lễ chùa. Các chùa lớn ở Hà Nội như chùa Phúc Khánh, chùa Quán Sứ thường đông người dâng sao giải hạn từ mùng 8 đến rằm tháng Giêng.
- Cộng đồng người Hoa ở TP.HCM: tết Nguyên Tiêu là dịp lớn, các hội quán ở khu Chợ Lớn tổ chức lễ cúng, đấu giá vật phẩm lấy may, rước đèn và múa lân.
- Hội An: đêm rằm tháng Giêng phố cổ tắt bớt đèn điện, thắp đèn lồng và thả hoa đăng trên sông Hoài.
- Nhiều gia đình miền Nam: cúng rằm tháng Giêng lớn gần bằng Tết, mâm cỗ có thịt kho, canh khổ qua, xôi, chè.
Dù cách làm khác nhau, điểm chung là sum họp gia đình và cầu bình an cho năm mới.
Việc thường làm trong ngày rằm tháng Giêng
- Cúng gia tiên tại nhà.
- Đi lễ chùa cầu an. Nên đi sớm hoặc tránh giờ cao điểm vì các chùa lớn rất đông.
- Dâng sao giải hạn: nhiều chùa tổ chức lễ cho người đăng ký. Đây là tín ngưỡng, mỗi người tự quyết định có tham gia hay không.
- Phóng sinh chim, cá: nên chọn loài bản địa và thả nơi phù hợp. Không thả rùa tai đỏ, cá lạ vào hồ ao vì có thể gây hại cho hệ sinh thái.
- Ăn chay, làm việc thiện.
Khi đi lễ chùa, mặc trang phục kín đáo, giữ đồ cá nhân cẩn thận, không đặt tiền lẻ lên tượng, thắp hương ở nơi quy định của chùa.
Câu hỏi thường gặp
Cúng quanh năm không bằng rằm tháng mấy?
Câu đầy đủ là "cúng quanh năm không bằng rằm tháng Giêng". Có dị bản "lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng". Câu này nói rằm tháng Giêng là lễ rằm quan trọng nhất năm.
Cúng quanh năm không bằng rằm tháng Giêng hay tháng 7?
Câu tục ngữ gốc nói tháng Giêng. Rằm tháng 7 cũng là rằm lớn nhưng có ý nghĩa khác: báo hiếu (Vu Lan) và bố thí cho vong linh (xá tội vong nhân).
Rằm tháng Giêng năm 2027 là ngày nào?
Rằm tháng Giêng năm Đinh Mùi là thứ Bảy 20/2/2027 dương lịch. Mùng 1 Tết Đinh Mùi là thứ Bảy 6/2/2027.
Rằm tháng Giêng nên cúng mặn hay chay?
Tuỳ gia đình. Ban thờ Phật chỉ cúng chay. Ban thờ gia tiên có thể cúng mặn hoặc chay, nhiều nhà chọn chay vì ngày rằm tháng Giêng là ngày lễ lớn của nhà Phật.