Lễ cúng khởi công, còn gọi là lễ động thổ, làm trước khi đào móng để trình báo thần linh, thổ địa và xin phép xây dựng theo tín ngưỡng dân gian. Mâm lễ thường có gà luộc hoặc heo quay, xôi, hoa, ngũ quả, trầu cau, rượu, nước, gạo muối, vàng mã, nến và hương, đặt ngay trên khu đất. Theo lệ, gia chủ chọn ngày hoàng đạo hợp tuổi chủ nhà, tránh ngày Tam Nương, Nguyệt Kỵ, và làm lễ vào giờ hoàng đạo buổi sáng.
| Việc | Theo lệ phổ biến |
|---|---|
| Xem tuổi | Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai của chủ nhà; tuổi xấu thì mượn tuổi |
| Chọn ngày | Ngày hoàng đạo, không xung tuổi chủ nhà |
| Tránh ngày | Tam Nương (3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch), Nguyệt Kỵ (5, 14, 23 âm lịch) |
| Chọn giờ | Giờ hoàng đạo, thường buổi sáng |
| Đặt lễ | Giữa khu đất hoặc nơi sẽ là giữa nhà |
| Người làm lễ | Chủ nhà hoặc người được mượn tuổi |
Khởi công và động thổ khác nhau thế nào
Hai từ này thường dùng lẫn nhau. Động thổ là nhát cuốc đầu tiên vào đất, gắn với nhà xây mới trên đất trống. Khởi công dùng rộng hơn, cả cho công trình sửa chữa lớn, nâng tầng, xây trên nền cũ. Đồ lễ và cách làm gần như giống nhau.
Chọn ngày giờ khởi công
- Xem tuổi chủ nhà trong năm: Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai. Nếu không đẹp thì chọn người mượn tuổi.
- Chọn ngày hoàng đạo trong tháng dự định, tra theo lịch vạn niên.
- Loại các ngày xung tuổi chủ nhà (ví dụ chủ nhà tuổi Tý thì tránh ngày Ngọ).
- Loại ngày Tam Nương, Nguyệt Kỵ. Nhiều người còn tránh ngày Sát Chủ, Thụ Tử.
- Chọn giờ hoàng đạo của ngày đó, thường lấy giờ buổi sáng.
Ngoài phong tục, nên chọn thời điểm hợp lý về thời tiết. Đào móng giữa mùa mưa lớn dễ sạt hố móng và chậm tiến độ.
Ví dụ tra ngày trong tháng 9 âm lịch năm Bính Ngọ (10/10/2026 đến 8/11/2026): các ngày hoàng đạo gồm những ngày Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi, Dần. Bỏ ngày Tam Nương và Nguyệt Kỵ, còn lại các ngày như thứ Ba 13/10/2026 (mùng 4, Canh Thân), thứ Hai 19/10/2026 (mùng 10, Bính Dần), thứ Tư 21/10/2026 (12, Mậu Thìn), Chủ nhật 25/10/2026 (16, Nhâm Thân). Sau đó mới loại tiếp ngày xung với tuổi chủ nhà.
Đồ lễ cúng khởi công
- Gà trống luộc hoặc một chiếc thủ lợn, hoặc heo quay.
- Xôi (xôi gấc, xôi đỗ).
- Mâm ngũ quả.
- Hoa tươi.
- Trầu cau, một chai rượu, nước sạch.
- Một đĩa gạo, một đĩa muối.
- Bánh kẹo, thuốc lá (theo lệ một số nơi).
- Vàng mã: tiền vàng, bộ mũ áo thần linh, thổ địa.
- Nến, hương, bát hương tạm.
- Cuốc, xẻng mới, nhiều nơi buộc vải đỏ lên cán.
Công trình lớn hoặc nhà nhiều người góp vốn thường làm mâm lớn hơn, có thêm heo quay nguyên con.
Các bước làm lễ tại công trình
- Dọn sạch cỏ rác trên khu đất, căng dây định vị nếu đã có bản vẽ.
- Kê bàn lễ ở giữa khu đất hoặc vị trí sẽ là giữa nhà, hướng mâm theo hướng nhà.
- Bày lễ, thắp nến, thắp hương.
- Chủ nhà (hoặc người mượn tuổi) khấn thần linh, thổ địa: nêu ngày, địa chỉ khu đất, tên người đứng lễ, xin phép động thổ, cầu công trình thuận lợi, thợ thuyền an toàn.
- Khi hương cháy khoảng một nửa, người đứng lễ cuốc những nhát đầu tiên. Nhiều nơi cuốc ở bốn góc rồi giữa khu đất, có nơi chỉ cuốc một điểm ở giữa theo hướng đã chọn.
- Hết tuần hương, hoá vàng, rắc gạo muối quanh khu đất.
- Hạ lễ, mời thợ và người thân dùng.
Khi chủ nhà phải mượn tuổi
Theo lệ phổ biến:
- Người được mượn tuổi là nam, có tuổi đẹp trong năm, gia đình êm ấm.
- Người này đứng khấn và cuốc nhát đầu. Chủ nhà tránh mặt trong lúc làm lễ.
- Nhiều nơi làm giấy mua bán tượng trưng giữa chủ nhà và người được mượn tuổi. Khi nhà xây xong, chủ nhà "mua lại" rồi mới làm lễ nhập trạch.
Việc mượn tuổi là phong tục, không liên quan đến quyền sở hữu thật. Giấy tờ nhà đất vẫn đứng tên chủ nhà theo đúng quy định.
Việc cần có trước khi động thổ
- Giấy phép xây dựng, trừ trường hợp được miễn theo Luật Xây dựng. Hỏi bộ phận một cửa của phường, xã để biết mình có thuộc diện miễn không.
- Bản vẽ thiết kế, nhất là phần móng và kết cấu.
- Hợp đồng với đội thợ.
- Thông báo cho hàng xóm liền kề, nhất là khi đào móng sát nhà bên cạnh. Nên chụp ảnh hiện trạng tường nhà hàng xóm trước khi thi công để tránh tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Cúng khởi công cần những gì?
Cần gà luộc hoặc heo quay, xôi, ngũ quả, hoa, trầu cau, rượu, nước, gạo muối, bánh kẹo, vàng mã, nến, hương và cuốc xẻng mới. Mâm đặt ngay trên khu đất sẽ xây.
Cúng động thổ vào giờ nào?
Theo lệ, chọn giờ hoàng đạo của ngày đã chọn, thường là giờ buổi sáng như giờ Mão (5 đến 7 giờ), Thìn (7 đến 9 giờ) hoặc Tỵ (9 đến 11 giờ) nếu các giờ này là hoàng đạo trong ngày.
Cúng khởi công sửa nhà có cần không?
Sửa nhỏ như sơn, lát sàn thì nhiều gia đình không cúng. Sửa lớn như nâng tầng, phá dỡ làm lại, đổ mái thì nhiều người vẫn làm lễ khởi công, mâm lễ có thể gọn hơn.
Tuổi Kỷ Dậu 1969 động thổ xây nhà năm 2026 ngày tháng nào tốt?
Năm 2026 tuổi Kỷ Dậu (tuổi mụ 58) không phạm Kim Lâu, không phạm Tam Tai và rơi vào Nhất Cát theo Hoang Ốc, nên theo tục là tuổi đẹp. Khi chọn ngày, tránh các ngày Mão (xung Dậu), rồi chọn ngày hoàng đạo, bỏ Tam Nương, Nguyệt Kỵ. Năm Bính Ngọ còn đến hết ngày 5/2/2027.