Lễ cúng đầy tháng gồm hai phần: mâm cúng Mười hai Bà Mụ và Đức Ông để tạ ơn đã phù hộ mẹ tròn con vuông, và mâm cúng gia tiên để báo với tổ tiên về thành viên mới. Mâm cúng Mụ thường có xôi, chè chia thành 12 phần nhỏ và phần lớn cho Đức Ông, gà luộc hoặc heo quay, hoa quả, trầu cau, nước và bộ hàng mã Mụ. Ngày cúng tính theo lịch âm từ ngày sinh; theo lệ nhiều nơi, bé trai và bé gái làm lệch nhau một hai ngày.
| Phần lễ | Đồ lễ chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mâm cúng Mụ | 12 chén chè, 12 đĩa xôi nhỏ; phần lớn cho Đức Ông | Nhiều nơi bày 3 phần lớn |
| Món mặn | Gà luộc hoặc heo quay | Có thể bỏ, làm mâm chay |
| Hoa, quả | Hoa tươi, đĩa ngũ quả | Tránh hoa có gai nhiều |
| Hàng mã | 12 bộ áo, hài giấy, tiền vàng | Có bán sẵn trọn bộ |
| Khác | Trầu cau, nước, rượu, nến, hương | |
| Mâm gia tiên | Mâm cơm hoặc mâm xôi gà | Đặt trên ban thờ gia tiên |
Cúng đầy tháng là cúng ai
Theo tín ngưỡng dân gian, Mười hai Bà Mụ là các vị nặn hình hài và dạy trẻ những việc như bú, cười, lẫy, đi. Đức Ông (hoặc Đức Thánh Mẫu, tuỳ vùng) là vị cai quản các Bà Mụ. Lễ đầy tháng là lúc gia đình tạ ơn các vị và xin tiếp tục phù hộ cho bé khoẻ mạnh, ăn ngoan.
Lễ đầy tháng còn là dịp gia đình ra mắt bé với họ hàng, sau khoảng thời gian mẹ ở cữ.
Tính ngày cúng đầy tháng
Không có quy định thống nhất cả nước. Theo lệ phổ biến:
- Tính theo lịch âm, tròn một tháng kể từ ngày sinh.
- Nhiều nơi có lệ bé gái cúng sớm hơn một ngày, bé trai sớm hơn hai ngày so với ngày tròn tháng. Có nơi làm ngược lại, có nơi làm đúng ngày.
Ví dụ: bé sinh ngày 17 tháng 8 âm lịch năm Bính Ngọ (27/9/2026). Tròn tháng là ngày 17 tháng 9 âm lịch, tức thứ Hai 26/10/2026. Gia đình theo lệ "lùi ngày" có thể làm vào ngày 15 hoặc 16 tháng 9 âm lịch (thứ Bảy 24/10 hoặc Chủ nhật 25/10/2026).
Cách chắc chắn nhất là hỏi ông bà hai bên xem họ hàng mình quen làm thế nào. Nhiều gia đình ở thành phố chọn cuối tuần gần nhất để người thân đến đủ.
Mâm cúng Mụ gồm những gì
- Xôi: 12 đĩa xôi nhỏ và phần lớn cho Đức Ông. Xôi gấc, xôi đỗ xanh là hai loại hay dùng.
- Chè: 12 chén chè nhỏ và chén lớn. Chè đậu trắng, chè đỗ xanh, chè trôi nước.
- Món mặn: một con gà luộc, hoặc heo quay, hoặc cả hai. Nhà ăn chay có thể thay bằng món chay.
- Hoa quả: một bình hoa tươi, một đĩa ngũ quả.
- Bánh kẹo: 12 phần nhỏ.
- Trầu cau, rượu, nước, nến, hương.
- Hàng mã: bộ cúng Mụ gồm 12 bộ quần áo giấy, hài, tiền vàng. Nhiều cửa hàng bán trọn bộ.
Bé trai và bé gái khác nhau ở đâu
Phần lớn đồ lễ giống nhau. Chỗ khác thường gặp:
- Ngày cúng: lệch nhau một hai ngày theo lệ địa phương như đã nói ở trên.
- Món mặn: một số nơi quen cúng bé trai bằng gà trống, bé gái bằng gà mái, hoặc bé trai heo quay, bé gái gà. Đây là lệ vùng miền, không bắt buộc.
- Lời khấn: nêu rõ tên bé, giới tính, ngày sinh để "trình" với các Bà Mụ và gia tiên.
- Hàng mã: có cửa hàng làm bộ áo giấy màu xanh cho bé trai, màu hồng cho bé gái, nhưng đây là thói quen buôn bán, không có trong lệ cổ.
Các bước làm lễ đầy tháng
- Sáng ngày cúng, dọn sạch phòng khách hoặc phòng của bé. Kê một bàn riêng cho mâm cúng Mụ, đặt gần ban thờ gia tiên hoặc ở phòng khách.
- Bày mâm cúng Mụ, mâm cúng gia tiên đặt trên ban thờ.
- Thắp hương ban gia tiên trước, báo việc bé đầy tháng.
- Thắp hương mâm cúng Mụ. Người khấn thường là bố mẹ hoặc ông bà. Nhiều nhà bế bé đứng cạnh trong lúc khấn, không cần lâu.
- Chờ hết khoảng một tuần hương, hoá hàng mã Mụ. Một số nơi rắc ít gạo muối trước khi hoá.
- Hạ lễ, mời họ hàng dùng bữa.
Nên thắp hương ở phòng thoáng, đặt xa chỗ bé nằm để khói không ảnh hưởng đến đường thở của trẻ. Không để nến cháy khi không có người trông.
Chi phí tham khảo
Một mâm cúng Mụ đặt sẵn ở cửa hàng xôi chè, heo quay thường có nhiều mức tuỳ số món, loại xôi chè và thành phố. Tự nấu ở nhà rẻ hơn nhiều. Không có mức giá chuẩn, nên hỏi báo giá ít nhất hai nơi trước khi đặt.
Câu hỏi thường gặp
Cúng đầy tháng bé gái có gì khác bé trai?
Đồ lễ cơ bản giống nhau. Khác nhau chủ yếu ở ngày cúng (lệch một hai ngày theo lệ địa phương), ở món mặn (gà trống hay gà mái theo thói quen vùng miền) và ở lời khấn nêu tên, giới tính của bé.
Cúng mụ là gì?
Cúng Mụ là lễ tạ ơn Mười hai Bà Mụ và Đức Ông, những vị mà dân gian tin là nặn hình hài và chăm sóc trẻ nhỏ. Lễ cúng Mụ thường làm vào dịp đầy tháng và thôi nôi của bé.
Cúng mụ đầy tháng cho bé trai cần những gì?
Cần xôi và chè chia 12 phần nhỏ cùng phần lớn cho Đức Ông, gà luộc hoặc heo quay, hoa, ngũ quả, bánh kẹo, trầu cau, rượu, nước, nến, hương và bộ hàng mã 12 Bà Mụ. Kèm một mâm cúng gia tiên trên ban thờ.
Cúng em bé đầy tháng vào buổi nào?
Theo lệ phổ biến, cúng vào buổi sáng, trước bữa trưa mời họ hàng. Không có giờ bắt buộc, gia đình chọn giờ khi bé đã ăn ngủ ổn và người thân đến đủ.