Cúng khai trương cửa hàng thường có hai mâm. Mâm chính cúng thần linh, thổ địa, thần tài đặt trong cửa hàng, gồm heo quay hoặc gà luộc, xôi, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, nước, bánh kẹo, vàng mã, nến và hương. Mâm phụ cúng cô hồn đặt trước cửa, gồm gạo muối, cháo loãng, bánh kẹo, nước. Theo phong tục, cúng xong mới mở cửa đón khách đầu tiên.
| Mâm | Đặt ở đâu | Đồ lễ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Mâm chính | Trong cửa hàng, hướng ra cửa | Heo quay hoặc gà, xôi, hoa, ngũ quả, trầu cau, rượu, vàng mã | Có thể làm mâm chay |
| Mâm thần tài | Bàn thờ thần tài thổ địa | Hoa, quả, nước, hương, có thể thêm heo quay nhỏ | Làm khi mới an vị |
| Mâm cô hồn | Vỉa hè, trước cửa | Gạo muối, cháo, bánh kẹo, nước, hương | Cúng sau mâm chính |
| Tuỳ nơi | Mâm gia tiên | Chỉ khi cửa hàng cũng là nhà ở |
Cúng khai trương để làm gì
Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi mảnh đất đều có thổ địa cai quản. Lễ khai trương là lễ trình báo với thần linh nơi đó, xin phù hộ cho việc buôn bán thuận lợi. Người buôn bán còn thờ thần tài (thần giữ tiền bạc) và ông địa (thổ địa). Mâm cô hồn ngoài cửa mang ý bố thí để buôn bán yên ổn.
Với cửa hàng nhỏ, lễ có thể làm gọn. Với cửa hàng lớn, nhà hàng, công ty, nhiều nơi làm lễ lớn kèm múa lân, cắt băng.
Danh sách đồ lễ mâm chính
- Heo quay nguyên con nhỏ hoặc một miếng lớn. Thay bằng gà trống luộc nếu làm gọn.
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ.
- Hoa tươi: nhiều nơi chọn hoa lay ơn, hoa cúc, hoa đồng tiền, màu đỏ, vàng.
- Mâm ngũ quả.
- Trầu cau, một chai rượu, nước sạch.
- Gạo, muối mỗi thứ một đĩa.
- Bánh kẹo, thuốc lá (theo lệ một số nơi).
- Vàng mã: tiền vàng, bộ mũ áo thần linh, thổ địa.
- Nến, hương.
Nhiều cửa hàng kinh doanh đồ chay, người chủ theo đạo Phật thì làm mâm chay hoàn toàn.
Mâm cúng cô hồn ngoài cửa
Đồ lễ giống mâm cúng chúng sinh nhưng gọn hơn:
- Vài chén cháo trắng loãng.
- Gạo, muối.
- Bỏng ngô, bánh kẹo, khoai luộc.
- Nước, hương, một ít tiền giấy nhỏ.
Mâm này đặt trên vỉa hè sát cửa, không lấn lối đi. Cúng xong rắc gạo muối, hoá tiền giấy, bánh kẹo chia cho người đi đường.
Thứ tự làm lễ khai trương
- Dọn sạch cửa hàng, bày biện hàng hoá xong trước giờ cúng.
- An vị bàn thờ thần tài thổ địa nếu mới lập. Bàn thờ thường đặt sát đất, ở góc trong, nhìn ra cửa.
- Bày mâm chính. Chủ cửa hàng thắp hương, khấn thần linh, thổ địa, thần tài: nêu tên chủ, địa chỉ, ngành nghề, xin phù hộ.
- Thắp hương bàn thờ thần tài.
- Cúng mâm cô hồn ngoài cửa.
- Chờ hết tuần hương, hoá vàng mã ở nơi an toàn.
- Mở cửa, đón khách đầu tiên. Nhiều người buôn bán mời người quen hợp tuổi đến "mở hàng" ngay sau lễ.
- Hạ lễ, mời nhân viên và khách mời dùng.
Chọn ngày giờ khai trương
Theo lệ phổ biến:
- Chọn ngày hoàng đạo, hợp tuổi chủ cửa hàng, không xung tuổi.
- Tránh ngày Tam Nương (mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch) và Nguyệt Kỵ (mùng 5, 14, 23 âm lịch).
- Chọn giờ hoàng đạo, thường là buổi sáng.
- Nhiều người tránh khai trương tháng 7 âm lịch.
Mùng 10 âm lịch là ngày vía thần tài hằng tháng, được nhiều người buôn bán chọn làm ngày mở hàng.
Những điều dân gian kiêng trong ngày khai trương
Người buôn bán có nhiều điều kiêng truyền miệng. Đây là quan niệm dân gian, mỗi người tự chọn giữ hay không:
- Kiêng cho nợ, bán chịu trong ngày đầu, vì sợ cả năm bị nợ đọng.
- Kiêng quét rác đổ ra ngoài cửa trong buổi sáng khai trương, theo quan niệm là quét lộc đi.
- Kiêng cãi nhau, to tiếng trong cửa hàng.
- Kiêng để người vừa có tang hoặc người tuổi xung với chủ mở hàng đầu tiên. Vì vậy nhiều chủ cửa hàng nhờ trước một người quen hợp tuổi làm khách đầu.
- Kiêng làm vỡ đồ. Nếu lỡ làm vỡ, nhiều người nói câu "vỡ bình an" rồi dọn đi.
Những điều kiêng này không thay được việc chuẩn bị hàng hoá, giá cả và phục vụ tốt, là những thứ thật sự quyết định khách có quay lại hay không.
Việc hành chính nên xong trước ngày khai trương
Lễ cúng là phong tục. Về pháp lý, cửa hàng cần có đăng ký kinh doanh phù hợp (hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp), và với một số ngành như ăn uống cần giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc bản cam kết theo quy định. Nên hỏi phòng kinh tế hoặc bộ phận một cửa của phường, xã để biết đúng loại giấy cần cho ngành mình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng khai trương cần chuẩn bị gì?
Mâm chính gồm heo quay hoặc gà luộc, xôi, hoa, ngũ quả, trầu cau, rượu, nước, gạo muối, bánh kẹo, vàng mã, nến, hương. Thêm một mâm cô hồn nhỏ ngoài cửa với gạo muối, cháo, bánh kẹo và nước.
Cúng khai trương gồm những gì nếu làm gọn?
Làm gọn có thể chỉ cần gà luộc, xôi, hoa, một đĩa quả, trầu cau, rượu, nước, gạo muối, nến, hương và một mâm cô hồn nhỏ. Không bắt buộc phải có heo quay.
Cúng thần tài thổ địa khi khai trương thế nào?
An vị bàn thờ trước giờ cúng, bày hoa, quả, nước, hương, có thể thêm heo quay nhỏ. Thắp hương bàn thờ thần tài ngay sau khi khấn mâm chính. Từ đó trở đi thắp hương hằng ngày hoặc vào mùng 1, rằm, mùng 10.
Cúng khai trương xong làm gì?
Hoá vàng, mở cửa đón khách đầu tiên, rồi hạ lễ mời nhân viên, khách dùng. Theo lệ, gạo muối trên mâm chính có thể giữ lại một ít để trong cửa hàng hoặc nấu ăn.