Lễ thôi nôi làm khi bé tròn một tuổi tính theo lịch âm. Lễ gồm mâm cúng Mười hai Bà Mụ và Đức Ông để tạ ơn đã chăm bé suốt năm đầu, mâm cúng gia tiên, và tục bốc đồ: bày một mâm đồ vật để bé tự chọn, dân gian dùng làm vui để đoán sở thích của bé. Đồ lễ gần giống lễ đầy tháng: xôi, chè chia 12 phần, gà hoặc heo quay, hoa quả, trầu cau, hàng mã Mụ. Nhiều gia đình ngày nay thêm bánh kem sinh nhật.
| Phần lễ | Đồ chuẩn bị |
|---|---|
| Mâm cúng Mụ | 12 phần xôi, 12 phần chè, phần lớn cho Đức Ông, gà luộc hoặc heo quay, hoa, ngũ quả, bánh kẹo, trầu cau, nước, rượu |
| Hàng mã | Bộ cúng Mụ 12 bộ áo, hài, tiền vàng |
| Mâm gia tiên | Mâm cơm hoặc xôi gà, đặt trên ban thờ |
| Mâm bốc đồ | 6 đến 12 đồ vật an toàn, không sắc nhọn, không nhỏ quá |
| Tuỳ chọn | Bánh kem, bóng bay, trang trí |
Thôi nôi là gì
"Thôi nôi" nghĩa đen là thôi nằm nôi. Khi tròn một tuổi, bé bắt đầu lẫy, bò, tập đứng, không còn nằm nôi suốt ngày. Người xưa làm lễ này để tạ ơn Bà Mụ, báo với tổ tiên và cầu cho bé khoẻ, ngoan, lớn nhanh.
Với nhiều gia đình, thôi nôi là lễ lớn thứ hai của bé sau đầy tháng, thường mời họ hàng, bạn bè thân.
Tính ngày thôi nôi
Theo lệ phổ biến, thôi nôi làm vào ngày tròn một năm âm lịch kể từ ngày sinh. Giống lễ đầy tháng, một số nơi có lệ cúng sớm hơn một hai ngày tuỳ bé trai hay bé gái.
Ví dụ: bé sinh ngày 17 tháng 8 âm lịch năm Bính Ngọ (27/9/2026). Tròn một năm âm lịch là ngày 17 tháng 8 năm Đinh Mùi, tức thứ Sáu 17/9/2027 dương lịch. Nếu làm theo sinh nhật dương lịch thì là 27/9/2027. Hai ngày này lệch nhau mười ngày, gia đình nên thống nhất tính theo lịch nào.
Nhiều nhà chọn cuối tuần gần ngày thôi nôi để tiện mời khách.
Mâm cúng thôi nôi gồm những gì
- Xôi: 12 phần nhỏ và phần lớn. Xôi gấc là món hay dùng nhất vì màu đỏ được coi là may mắn.
- Chè: 12 chén nhỏ và chén lớn, thường là chè đậu trắng, chè trôi nước.
- Món mặn: heo quay hoặc gà luộc. Miền Nam hay dùng heo quay nguyên con nhỏ.
- Hoa tươi, mâm ngũ quả.
- Bánh kẹo chia 12 phần.
- Trầu cau, rượu, nước, nến, hương.
- Bộ hàng mã cúng Mụ.
Tục bốc đồ đoán nghề
Sau khi cúng, gia đình đặt bé ngồi trước một mâm đồ vật và để bé tự với lấy. Đồ vật đầu tiên bé cầm được dân gian dùng để "đoán" sở thích. Đây là trò vui của gia đình, không có ý nghĩa dự báo.
Đồ vật hay gặp và cách hiểu dân gian:
| Đồ vật | Cách hiểu vui của dân gian |
|---|---|
| Bút, sách, vở | Học giỏi, làm nghề chữ nghĩa |
| Ống nghe đồ chơi | Làm nghề y |
| Bàn tính, máy tính đồ chơi | Buôn bán, kế toán |
| Thước kẻ | Kỹ sư, kiến trúc |
| Cuộn chỉ, kéo nhựa | Khéo tay, may vá |
| Micro đồ chơi | Ca hát, nói trước đám đông |
| Đất nặn, bút màu | Vẽ, sáng tạo |
Lưu ý an toàn khi chuẩn bị mâm bốc đồ:
- Không dùng đồ sắc nhọn thật như dao, kéo kim loại, kim khâu.
- Không dùng vật nhỏ bé có thể nuốt như đồng xu, hạt, nắp chai, pin cúc (pin hình đồng xu).
- Không để tiền giấy thật đã qua sử dụng vì bé hay cho vào miệng.
- Người lớn luôn ngồi cạnh trong lúc bé chọn đồ.
Các bước làm lễ thôi nôi
- Chuẩn bị bàn cúng Mụ, mâm gia tiên và mâm bốc đồ từ sáng.
- Thắp hương ban gia tiên, báo ngày bé tròn một tuổi.
- Thắp hương mâm cúng Mụ. Bố mẹ hoặc ông bà khấn, nêu tên bé, ngày sinh, cảm tạ các Bà Mụ.
- Chờ hết tuần hương, hoá hàng mã.
- Làm tục bốc đồ.
- Cắt bánh kem (nếu có), mời khách dùng tiệc.
Đặt mâm cúng và chỗ thắp hương cách xa chỗ bé chơi. Bé một tuổi đã biết bò và với, nên nến, hương, bình hoa phải để ngoài tầm tay.
Câu hỏi thường gặp
Cúng thôi nôi bé trai và bé gái khác nhau thế nào?
Đồ lễ cơ bản giống nhau. Một số nơi có lệ cúng lệch ngày giữa bé trai và bé gái, hoặc chọn gà trống, gà mái khác nhau. Lời khấn nêu rõ tên và giới tính của bé.
Cúng thôi nôi tính theo lịch âm hay lịch dương?
Theo phong tục, thôi nôi tính theo lịch âm, tròn một năm âm lịch kể từ ngày sinh. Nhiều gia đình ở thành phố tổ chức theo sinh nhật dương lịch cho dễ nhớ. Hai cách có thể lệch nhau vài ngày đến vài tuần.
Cúng thôi nôi bé gái cần những gì?
Cần xôi, chè chia 12 phần nhỏ và phần lớn, gà luộc hoặc heo quay, hoa tươi, ngũ quả, bánh kẹo, trầu cau, rượu, nước, nến, hương, bộ hàng mã cúng Mụ, kèm mâm cúng gia tiên và mâm đồ vật cho bé bốc đồ.
Cúng em bé 1 tuổi vào giờ nào?
Theo lệ, cúng vào buổi sáng trước bữa trưa. Không có giờ bắt buộc, nên chọn lúc bé đã ngủ đủ, ăn no để bé vui vẻ trong lúc bốc đồ.